Galeria Faras jest jedyną w Europie ekspozycją średniowiecznego malarstwa nubijskiego z doliny Nilu na południe od I katarakty. Ponad 60 malowideł z okresu od VIII do XIV wieku pochodzi z kościoła katedralnego biskupów Faras, dużego ośrodka miejskiego w średniowiecznym królestwie Nobadii, na obszarach dzisiejszego Sudanu. Władcy Nobadii kontrolujący terytoria pomiędzy I a III kataraktą przyjęli około 548 roku chrzest z rąk misjonarzy przysłanych z Konstantynopola przez cesarzową Teodorę. W VII w. w Faras, noszącym wówczas nazwę Pachoras, wzniesiona została pierwsza katedra, prawdopodobnie w tym samym miejscu, w którym w VIII w. stanął kościół odkryty przez polskich archeologów uczestniczących w Kampanii Nubijskiej.
Była to wielka międzynarodowa akcja ratowania zabytków dawnych kultur, którym groziło zalanie wodami jeziora Nassera, sztucznego zbiornika, jaki miał powstać po ukończeniu budowy Wysokiej Tamy w egipskim Asuanie. Malowidła odkryte przez pracującą w Faras ekipę polskich archeologów, wykonane na tynku techniką tempery, zostały zdjęte ze ścian przez konserwatorów z MNW i od 1972 były udostępnione publiczności wraz z elementami dekoracji architektonicznej katedry i innych świątyń w Faras, epitafiami miejscowego duchowieństwa, a także naczyniami ceramicznymi z miejscowych warsztatów.
W nowej aranżacji zabytki ze starszego kościoła wzniesionego w 1 ćw. VII w. w tym samym miejscu, w którym sto lat później zbudowano katedrę, znajdą się w pierwszej części sali, przy wejściu. Tu stanie również makieta katedry umożliwiająca zapoznanie się z jej architekturą, a także topograficznym układem malowideł znajdujących się w naszych zbiorach. Dalej, w wydzielonym pomieszczeniu planowana jest projekcja filmu w technologii 3D ukazującego zrekonstruowaną katedrę, a także filmów poświęconych osobie prof. Kazimierza Michałowskiego, wybitnego polskiego archeologa, odkrywcy faraskiej świątyni i twórcy Galerii Faras. Tam też będzie można uzyskać szczegółowe informacje na temat Nubii, katedry, malowideł ściennych i ich ikonografii, polskich wykopalisk w Faras itp.
W dalszej części sali znajdą się malowidła pochodzące z klatek schodowych lub ścian zewnętrznych kościoła, m.in. piękne przedstawienie św. Merkuriusza zabijającego cesarza Juliana Apostatę oraz detale dekoracji architektonicznej pochodzące z budowli meroickich i kościołów chrześcijańskich w Faras. W gablocie, przy przejściu do sali głównej, będą prezentowane zabytki znalezione w grobowcach biskupów – unikatowy zespół świadectw związanych z obyczajami pogrzebowymi nubijskiego wyższego duchowieństwa. W środkowej części tej samej sali znajdą się niemal wszystkie malowidła ścienne z naw i kaplic katedry w układzie zbliżonym do oryginalnego rozmieszczenia w kościele. Odtworzony zostanie wystrój narteksu, z którego do Muzeum trafiła większość malowideł, a także nawy północnej, z której pochodzi piękny wizerunek św. Anny oraz dwóch kaplic po południowej stronie kościoła, gdzie znajdował się m.in. portret pustelnika Amone, a także wizerunki nubijskich biskupów Petrosa i Marianosa.
Uzupełnieniem ekspozycji malowideł będą gabloty z naczyniami ceramicznymi wytwarzanymi w Nubii i importowanymi z Egiptu koptyjskiego oraz z drobnymi znaleziskami z Faras, Starej Dongoli i terenów w pobliżu IV katarakty, którym także groziło zalanie wodami innego sztucznego zbiornika budowanego na Nilu w tym rejonie.
W części sali głównej planowana jest również niewielka ekspozycja krzyży: etiopskich, egipskich, ruskich i rosyjskich, huculskich i ukraińskich, prezentująca ogromną różnorodność form i dekoracji krzyża jako przedmiotu służącego celom kultu liturgicznego i pobożności prywatnej chrześcijan w różnych regionach świata.
Bożena Mierzejewska, bmierzejewska@mnw.art.pl
Odkryj cyfrowe zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie i poznaj tysiące dzieł sztuki — od malarstwa i rzeźby po grafikę, fotografię oraz rzemiosło artystyczne. Przeglądaj obiekty, twórców i kolekcje, poznając ich historię dzięki szczegółowym opisom oraz wysokiej jakości reprodukcjom. Odwiedź stronę i zobacz bogactwo zbiorów MNW z dowolnego miejsca i o każdej porze.
